Στην προστασία και ανάδειξη του Κάστρου Παντοκράτορα στην Πρέβεζα προχωρά το Υπουργείο Πολιτισμού, μετά την πρόσφατη έγκριση της αρχιτεκτονικής και στατικής μελέτης αποκατάστασης του μνημείου.
Η μελέτη προβλέπει ένα εκτεταμένο σύνολο παρεμβάσεων για την αντιμετώπιση των δομικών προβλημάτων που έχουν προκληθεί κυρίως από τη θαλάσσια διάβρωση, την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη βλάστησης και τη μακροχρόνια έκθεση στις περιβαλλοντικές συνθήκες.
Στόχος είναι παράλληλα η αποκατάσταση και ανάδειξη της αρχιτεκτονικής μορφής του Κάστρου και η δημιουργία ασφαλών συνθηκών για τη μελλοντική απόδοσή του στο κοινό.
Το έργο προωθείται από το Υπουργείο Πολιτισμού σε συνεργασία με την Περιφέρεια Ηπείρου και τον Δήμο Πρέβεζας.
Οι βασικές παρεμβάσεις που προβλέπει η μελέτη
Η μελέτη, την οποία εκπόνησε η Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού, προβλέπει την αποκατάσταση του παράκτιου οχυρωματικού περιβόλου και τη στερέωση των εξωτερικών και εσωτερικών παρειών του κεντρικού πεντάγωνου οχυρού.
Μεταξύ των εργασιών που σχεδιάζονται περιλαμβάνονται:
- η απομάκρυνση επιχώσεων και εκτεταμένης βλάστησης,
- η απομάκρυνση νεότερων κατασκευών όπου προβλέπεται,
- η αποκατάσταση τοιχοποιιών,
- η επέμβαση σε κανονιοθυρίδες, προπετάσματα και θύρες,
- η στερέωση και αποκατάσταση θόλων και λιθοδομών,
- η αναδόμηση τμημάτων που έχουν αποδιοργανωθεί,
- η αποκατάσταση ρηγματώσεων,
- η διατήρηση των αυθεντικών επιχρισμάτων και αρμολογημάτων στον μεγαλύτερο δυνατό βαθμό.
Ιδιαίτερη μέριμνα προβλέπεται και για την ασφάλεια των επισκεπτών, με νέες κλίμακες, επισκευές κιγκλιδωμάτων και διαμόρφωση ασφαλέστερων διαδρομών κίνησης.
Παράλληλα βρίσκεται σε εξέλιξη ξεχωριστή ακτομηχανική και περιβαλλοντική μελέτη για την προστασία του δυτικού τριγωνικού προμαχώνα από τη δράση της θάλασσας.
Οι φθορές που έχουν καταγραφεί
Η υφιστάμενη κατάσταση του Κάστρου παρουσιάζει σημαντικά προβλήματα τόσο στον επιθαλάσσιο περίβολο όσο και στο κεντρικό οχυρό.
Σύμφωνα με το Υπουργείο Πολιτισμού, η εκτεταμένη βλάστηση πάνω στις τοιχοποιίες και στους αναβαθμούς έχει οδηγήσει σε αποδιοργάνωση λιθοδομών, ρηγματώσεις και τοπικές καταρρεύσεις.
Σημαντική είναι επίσης η κατάρρευση μεγάλου τμήματος του προπετάσματος στο ανατολικό μέτωπο, ενώ την εικόνα του μνημείου επιβαρύνουν graffiti και μεταγενέστερες επεμβάσεις που δυσκολεύουν την ανάγνωση των διαφορετικών ιστορικών φάσεών του.
Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη επισήμανε ότι η καταγραφή των προβλημάτων «αναδεικνύει την ανάγκη άμεσων επεμβάσεων στερέωσης, αποκατάστασης και διαχείρισης της βλάστησης και, κυρίως, της θαλάσσιας διάβρωσης».
Όπως σημείωσε, η εγκεκριμένη μελέτη προτείνει «ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα εργασιών, με σεβασμό στην αυθεντικότητα του μνημείου», ώστε να αναδειχθούν οι διαφορετικές οικοδομικές του φάσεις και να διασφαλιστεί η ασφαλής απόδοσή του στο κοινό.
Από οχυρό του Αλή Πασά σε στρατώνα και φυλακή
Το Κάστρο Παντοκράτορα δεσπόζει στην είσοδο του Αμβρακικού Κόλπου και αποτελεί σημαντικό δείγμα της οχυρωματικής αρχιτεκτονικής της Ηπείρου.
Κατασκευάστηκε επί Αλή Πασά μετά το 1810, με τις μελέτες να τοποθετούν την ολοκλήρωσή του περίπου στο 1818. Ο εξωτερικός περίβολος είχε ολοκληρωθεί πριν από το 1830.
Η μορφή του αποτελείται από το κεντρικό πεντάγωνο οχυρό και τον επιθαλάσσιο περίβολο, στον οποίο περιλαμβάνονται προμαχώνες, πυροβολεία και πυριτιδαποθήκη.
Κατά τον 20ό αιώνα το συγκρότημα συνέχισε να έχει στρατιωτική χρήση, ενώ από το 1940 έως το 1968 χρησιμοποιήθηκε ως φυλακή. Το 1939 κατασκευάστηκε στο εσωτερικό του ο Ναός των Αγίων Αναργύρων.
Η συστηματική μελέτη του μνημείου είχε ξεκινήσει ήδη από το 1991, μέσω ερευνητικού προγράμματος του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και του Δήμου Πρέβεζας. Εργασίες στερέωσης και αποκατάστασης πραγματοποιήθηκαν τη δεκαετία του 1990, ωστόσο μέρος των προβλεπόμενων επεμβάσεων δεν ολοκληρώθηκε.
Η σημερινή έγκριση της νέας μελέτης αποτελεί το επόμενο βήμα για την αποκατάσταση του Κάστρου. Δεν έχει ανακοινωθεί ακόμη στο συγκεκριμένο στάδιο χρονοδιάγραμμα έναρξης ή ολοκλήρωσης των εργασιών ούτε ο προϋπολογισμός τους.