Σε προχωρημένο στάδιο προετοιμασίας βρίσκεται ο φάκελος υποψηφιότητας της Νικόπολης για την εγγραφή της στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, με τον αρχαιολογικό χώρο της Πρέβεζας να αποτελεί την πρώτη ελληνική υποψηφιότητα που προγραμματίζεται να υποβληθεί στη συνέχεια.
Την εξέλιξη γνωστοποίησε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη κατά τις επαφές που είχε με τον Γενικό Διευθυντή της UNESCO Khaled El-Enany και τον Αναπληρωτή Γενικό Διευθυντή του Οργανισμού για τον Πολιτισμό Nayef Al-Fayez.
Στις συναντήσεις εξετάστηκε συνολικά η συνεργασία της Ελλάδας με την UNESCO, με την υπουργό να παρουσιάζει τόσο τις ελληνικές υποψηφιότητες που έχουν ολοκληρωθεί όσο και εκείνες που βρίσκονται ακόμη σε στάδιο προετοιμασίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, πρώτος στη σειρά προς υποβολή βρίσκεται ο φάκελος του αρχαιολογικού χώρου της Νικόπολης, ενώ σε διαφορετικό πεδίο της UNESCO προετοιμάζεται και η υποψηφιότητα της τυροκομίας των Κυκλάδων για τον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας.
Στον Προσωρινό Κατάλογο της UNESCO από το 2014
Η Νικόπολη δεν ξεκινά τώρα τη διαδρομή της προς την UNESCO. Ο αρχαιολογικός χώρος βρίσκεται στον Tentative List – τον Προσωρινό Κατάλογο της Ελλάδας – από τις 16 Ιανουαρίου 2014. Η παρουσία στον κατάλογο αυτό αποτελεί απαραίτητο προηγούμενο στάδιο, αλλά δεν ισοδυναμεί με εγγραφή στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς. Το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι η ολοκλήρωση και επίσημη υποβολή του πλήρους φακέλου υποψηφιότητας.
Η διαδικασία προετοιμασίας έχει ξεκινήσει εδώ και χρόνια και περιλαμβάνει όχι μόνο την επιστημονική τεκμηρίωση της αξίας της Νικόπολης αλλά και ένα ευρύτερο πρόγραμμα προστασίας, αποκατάστασης, ανάδειξης και οργάνωσης του αρχαιολογικού χώρου.
Ήδη από το 2023, σε σύσκεψη υπό τη Λίνα Μενδώνη, είχαν καθοριστεί τα έργα που κρίνονται απαραίτητα για την υποψηφιότητα και οι βασικές αρχές του φακέλου, ο οποίος πρέπει να τεκμηριώνει την οικουμενική αξία, την αυθεντικότητα και την ακεραιότητα του μνημειακού συνόλου.
Ένας από τους μεγαλύτερους αρχαιολογικούς χώρους της χώρας
Η αρχαία Νικόπολη ιδρύθηκε από τον Οκταβιανό Αύγουστο μετά τη νίκη του στη Ναυμαχία του Ακτίου το 31 π.Χ. και εξελίχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα αστικά κέντρα της ρωμαϊκής περιόδου στην περιοχή.
Ο αρχαιολογικός χώρος εκτείνεται σε περισσότερα από 13.000 στρέμματα, γεγονός που τον κατατάσσει μεταξύ των μεγαλύτερων σε έκταση αρχαιολογικών χώρων της Ελλάδας.
Το μνημειακό σύνολο περιλαμβάνει κατάλοιπα διαφορετικών περιόδων της ζωής της πόλης, από μεγάλα δημόσια οικοδομήματα της ρωμαϊκής εποχής μέχρι παλαιοχριστιανικές βασιλικές, δημιουργώντας μια εξαιρετικά εκτεταμένη αρχαιολογική ενότητα.
Τα έργα που συνδέονται με την υποψηφιότητα
Η προετοιμασία για την UNESCO συνοδεύεται από σειρά παρεμβάσεων στον χώρο. Μεταξύ των έργων που έχουν δρομολογηθεί ή υλοποιούνται περιλαμβάνονται η προστασία, συντήρηση και αποκατάσταση του Μεγάλου Θεάτρου, η αποκατάσταση και ανάδειξη του Οίκου του Εκδίκου, η συντήρηση των ψηφιδωτών στις Βασιλικές Α΄ και Δ΄ και η αποκατάσταση της Βασιλικής Β΄ του Αλκίσωνος.
Παράλληλα, έχουν πραγματοποιηθεί ανασκαφικές εργασίες για την περαιτέρω αποκάλυψη του Forum, ενώ στον συνολικό σχεδιασμό εντάσσονται η αποκατάσταση του Σταδίου, η δημιουργία κτιρίου υποδοχής επισκεπτών και νέες διαδρομές περιήγησης για πεζούς, άτομα με αναπηρία, ποδήλατα και ηλεκτρικά οχήματα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και το έργο της Παράκαμψης της Νικόπολης, το οποίο το Υπουργείο Πολιτισμού έχει χαρακτηρίσει αναγκαία προϋπόθεση για την εξέλιξη της υποψηφιότητας, καθώς συνδέεται με την προστασία και την ενοποίηση του αρχαιολογικού χώρου.
Η συνεργασία Ελλάδας – UNESCO
Στις συνομιλίες της Λίνας Μενδώνη με τη διοίκηση της UNESCO συζητήθηκε παράλληλα η δυνατότητα μεγαλύτερης ελληνικής συμβολής στη διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς χωρών της Αφρικής.
Σύμφωνα με την ενημέρωση του Υπουργείου Πολιτισμού, η Ελλάδα μπορεί να προσφέρει τεχνογνωσία σε πεδία όπως η τεκμηρίωση και συντήρηση μνημείων, η παραγωγή μουσειακών αντιγράφων, η μουσειολογία και η διοίκηση μουσείων, η εκπαίδευση επαγγελματιών του Πολιτισμού και η προστασία αρχαιοτήτων κατά την εκτέλεση μεγάλων δημόσιων έργων.
Οι Khaled El-Enany και Nayef Al-Fayez αναφέρθηκαν θετικά, σύμφωνα με την ελληνική πλευρά, στον ρόλο της Ελλάδας στον Οργανισμό και στη συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού σε ζητήματα υλικής και άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς και πολιτιστικής διπλωματίας.
Για την Πρέβεζα, πάντως, η σημαντικότερη είδηση είναι ότι η πολυετής προσπάθεια για τη Νικόπολη περνά πλέον σε ένα ακόμη πιο ώριμο στάδιο: ο φάκελος δεν έχει ακόμη εγγραφεί ή οριστικά υποβληθεί στην UNESCO, αλλά βρίσκεται πρώτος στον σχεδιασμό των επόμενων ελληνικών υποψηφιοτήτων προς υποβολή.